Penzioneri

Prevremena starosna penzija

Na kraju radne karijere svako planira da ostvari i koristi zasluženu penziju. Kao uslov za sticanje prava, zakonom je propisano navršenje određenih godina života i staža osiguranja. Kao i obično, od opšteg pravila postoje izuzeci. Tako osiguranici koji su navršili 45 godina staža osiguranja mogu da ostvare pravo na penziju bez obzira na godine života. Ipak, ovaj uslov će ispuniti samo manji broj osiguranika. To su najčešće oni koji rade na poslovima na kojima se staž računa sa uvećanim trajanjem. Naročito oni koji imaju veći koeficijent uvećanja. Većina osiguranika za penziju potrebne godine života navrši ranije nego što uopšte ima priliku da ostvari staž osiguranja u takvom trajanju.

Neretko naši sugrađani žele da odu u penziju što ranije. Razlozi su brojni. Neki žele da se posvete drugim interesovanjima, nekima je posao jednostavno dosadio, ili ih premorio. Uglavnom, često se interesovanje sa posla okreće ka prevremenoj starosnoj penziji.

Objasnićemo osnovne razlike između starosne i prevremene starosne penzije, uslove za sticanje prava, kao i način određivanja mesečnog iznosa.

Starosna penzija

Za ostvarivanje prava na starosnu penziju potrebno je da osiguranik navrši najmanje 15 godina staža osiguranja. Ukoliko je ukupno navršen staž kraći, nije moguće ostvariti pravo. U ukupan staž uračunava se i staž navršen u inostranstvu. Uslove je da je u pitanju neka od država sa kojima Republika Srbija ima zaključen sporazum o socijalnom osiguranju. O načinu ostvarivanja prava po međunarodnim sporazumima i metodima sabiranja staža već smo pisali ovde. Uz trajanje staža, potrebno je da osiguranik muškarac navrši 65 godina života, a žena 63 godine i šest meseci u 2023. godini. Planirano je da se starosni uslov za žene postupno podiže sve do 2032. godine. Te godine će se uslovi za žene izjednačiti sa uslovima za muškarce. Tada će osiguranicima oba pola biti potrebno 65 godina života za odlazak u starosnu penziju.

Prevremena starosna penzija

Počev od 2015. godine, za osiguranike koji su navršili staž osiguranja u dužem trajanju zakon je omogućio i ostvarivanje prava na prevremenu starosnu penziju. Za ovu penziju uslov starosti je niži nego za starosnu penziju, ali je potreban duži staž osiguranja. Uslov za prevremenu starosnu penziju se od 2015. postepeno uvećavao svake godine za oba pola. Do kraja 2023. godine žene će prevremenu starosnu penziju ostvarivati sa 40 godina staža osiguranja i 59 godina i šest meseci života. Taj uslov će se sledeće godine izjednačiti sa uslovom koji su muškarci već dostigli. Za sticanje prava na prevremenu starosnu penziju od 2024. godine uslov je 40 godina staža osiguranja i 60 godina života. Za sada nije planirano da se ovaj uslov dodatno podiže, a važi za oba pola.

Kalemegdan

Dakle, 2024. godine dostiže se zakonom planiran uslov za osiguranike oba pola. Ta godina će biti i poslednja u kojoj se podiže uslov za prevremenu starosnu penziju, što je obeležilo prethodne godine.

Sniženje starosne granice

Postoji mogućnost, kod svih navedenih uslova koji se tiču navršenih godina života, da se taj uslov snizi po osnovu staža osiguranja navršenog sa uvećanim trajanjem. Osnovni uslov je da je osoba navršila najmanje 2/3 ukupnog staža osiguranja na radnim mestima na kojima se staž računa sa uvećanim trajanjem. Ukoliko je ovaj uslov ispunjen, starosna granica se snižava za po jednu godinu za svakih pet godina efektivno provedenih na radnom mestu sa uvećanjem 12/14, za svake četiri godine na radnom mestu sa uvećanjem 12/15 itd. Dakle, što je veći koeficijent uvećanja, to je kraći period dovoljan za sniženje starosne granice za jednu godinu. Osiguranik muškarac koji, na primer, ima pravo na sniženje starosne granice za tri godine, može da ostvari pravo na starosnu penziju sa 62 godine života. Tri godine ranije od 65, koliko je propisano opštom odredbom.

Određivanje visine prevremene starosne penzije

O načinu obračuna visine penzije pisali smo već ovde. Iznos prevremene starosne penzije izračunava se isto kao i iznos starosne penzije, uz jedan važan dodatak na kraju obračuna. Naime, korisnicima prevremene starosne penzije sleduje umanjenje obračunatog iznosa. Za svaki mesec ranijeg ostvarivanja prava iznos umanjuje za 0,34 odsto. Maksimalno umanjenje ograničeno je za 20,4%. Taj procenat odgovara umanjenju za 60 meseci, odnosno penzionisanju 5 godina pre uslova za starosnu penziju.

Trajanje perioda prema kome se određuje procenat umanjenja računa se od dana ostvarivanja prava do dana kada bi osiguranik navršio godine života za starosnu penziju. Dakle, za muškarce se ovaj period računa do navršenja 65 godina života. Kao što smo već rekli, za žene se uslov svake godine menja. U ovoj godini period se računa do navršenja 63 godine i šest meseci života. Na primer, ženi koja ostvari prevremenu starosnu penziju sa 61 godinom i 2 meseca života, do uslova nedostaje 2 godine i 4 meseca. To trajanje jednako je 28 meseci, pa bi ukupno umanjenje bilo 28×0,34, odnosno 9,52%.  Ovako obračunato umanjenje penzije važi trajno. Dakle, korisnik prevremene penzije nema pravo da „pređe“ na punu starosnu kada navrši potrebne godine života.

Prestanak osiguranja kao uslov

Pored uslova koji se odnose na navršene godine života i staža osiguranja, zakon propisuje i obavezu prestanka osiguranja pre ostvarivanja prava na penziju. Ovo praktično znači da svaki osiguranik mora da zaključi radni odnos, odnosno prestane sa obavljanjem samostalne delatnosti, kako bi ostvario pravo na penziju. Pravo i isplata penzije pripadaju od prvog dana po prestanku osiguranja i u slučaju da su uslovi ispunjeni ranije. I od ovog pravila postoje izuzeci, pa tako zakon predviđa da privatni preduzetnici, lica koja obavljaju privremene i povremene poslove, lica koja obavljaju poslove po osnovu ugovora o delu, odnosno poslove po osnovu autorskog ugovora, kao i poslove po osnovu drugih ugovora, a takođe i osiguranici koji su izabrana, imenovana ili postavljena lica, kao i lica koja su hranitelji, mogu da ostvare pravo na starosnu penziju i bez prestanka osiguranja.

A šta ako budući penzioner želi i dalje da radi?

Često penzioneri koji su tek ostvarili pravo na penziju žele da nastave sa radom, bilo na poslovima koje su ranije radili ili na nekim drugim poslovima. U slučaju da se radi o osiguranicima koji su izuzeti od obaveze prestanka osiguranja radi ostvarivanja prava, sa radom se može nastaviti bez ikakvih prekida, odnosno pauza.

U slučaju kada je za ostvarivanje prava obavezan prestanak osiguranja, sa radom se može nastaviti tek po protoku dana sa kojim se ostvaruje pravo na penziju. Ovo znači da osiguranik kome je prethodno osiguranje prestalo npr. 15. u mesecu i ostvaruje pravo na penziju sutradan – 16. istog meseca, sa radom može da nastavi već sledećeg dana, odnosno 17. u mesecu. Na ovaj način se obezbeđuje da postoji jedan kalendarski dan bez osiguranja, što je zapravo i zakonski uslov za utvrđivanje prava na penziju. Uslov je da se zahtev za penziju podnese najkasnije šest meseci nakon dana prestanka osiguranja.

Detaljnije o mogućnostima penzionera da rade smo pisali ovde.

Bez obzira na utvrđen iznos penzije, svi se slažu da je najvažnije da se penzija dugo i u zdravlju koristi. To od srca želimo i sadašnjim i budućim penzionerima.

Napominjemo da je ovaj članak zasnovan na uslovima za penziju propisanim u Srbiji. Značajne sličnosti postoje u svim državama regiona, ali moguće se i pojedine razlike.

Povezani članci